Ik lees nu Alles stroomt, van Vasili Grossman, in de vertaling van Anne Stoffel uit 2009, uitgeverij De Geus. Maar er is dit jaar, 2026, een hertaling gekomen bij uitgeverij Balans.
Maar wat een boek is dat. Haast elke pagina heeft passages die erom vragen om geciteerd te worden.
bijvoorbeeld bladzijde 70
Is het wellicht zo, dat verklikkers, rapporteurs, informanten en aangevers worden voortgebracht door de menselijke natuur zelf? Door de klieren, voor de inwendige secretie, de soppende pap in het darmkanaal, het geborrel van buikgassen, de slijmvliezen, de activiteit van de nieren, de oogloze, neusloze instincten – tot voedsel vergaren, tot zelfbehoud, tot voortplanting?
Ach, is het niet om het even of de verklikkers schuldig zijn of onschuldig? Het weerzinwekkende is dat ze bestaan. Weerzinwekkend is de dierlijke, vegetatieve, minerale, fysisch- chemische kant van de mens. Het is uit die slijmerige, behaarde, lage kant van de menselijke natuur dat de verklikkers geboren worden. De staat baart geen mensen. De verklikkers ontstaan uit de mens. De hete stoom van de staatsterreur heeft het menselijke ras gaargestoofd, en sluimerende zaadjes zijn opengebarsten en tot leven gekomen. De staat is als de aarde. Als er in de aarde geen zaden verborgen zijn, groeit er uit de aarde noch tarwe, noch onkruid. De mens heeft het menselijk uitvaagsel aan zichzelf te danken.
